محمد بيومي مهران ( مترجم : سيد محمد راستگو )

269

بررسى تاريخى قصص قرآن ( فارسى )

شروع كرد » « 1 » و از آنجا كه فرمانروايى سليمان در ميانهء سال‌هاى 972 - 926 پيش از ميلاد بوده است . « 2 » سال چهارم فرمانروايى او 967 يا 967 - 966 پيش از ميلاد مىشود ، و بر اين پايه اگر 480 سال بر آن بيفزاييم ، خروج بنى اسرائيل از مصر به سال 1446 يا 1447 پيش از ميلاد باز خواهد گشت . « 3 » يعنى به روزگار تحوتمس سوم ( 1490 - 1436 ق . م ) و به سخن آشكارتر به دههء پايانى فرمانروايى او . پيروان اين ديدگاه بر اين‌اند كه آنچه دربارهء تحوتمس سوم مىدانيم ، به خوبى با فرعون زمان موسى هماهنگ است ، چرا كه او شيفتهء ساخت و ساز شهر و معبد و مقبره بوده ، و در اين ساخت و سازها اسيران آسيايى را به كار و بيگارى مىگرفته است ، چنان كه فرعون ، نيز بر اين پايه و با پيش چشم داشتن چهل سالى كه اسرائيليان پس از خروج از مصر ، در بيابان سرگردان بودند ، « 4 » رسيدن آنان به كنعان در حوالى سال 1400 پيش از ميلاد مىشود و در اين صورت مىتوان عبرانىها يعنى عابيروها را با خابيروها ، كه در همان روزگاران بر كنعان چيره بوده‌اند ، يكى دانست . « 5 » افزون بر اين‌ها ، سخن « جان گارستلينگ » است : در گورهاى شاهى « اريحا » چيزهايى يافته است گوياى اين كه شهبانوى مصرى حاتشپ سوت درست در سال 1527 پيش از ميلاد ، موسى را از آب گرفت و او در كاخ شهبانو و در ميان درباريان باليد و بزرگ شد و آن‌گاه كه دشمن شهبانو ، تحوتمس سوم ، بر تخت حكومت مصر نشست ، موسى از مصر گريخت . گارستلينگ همچنين بر اين است كه يافته‌هاى او در گورهاى اريحا ( جريكو jericho ) با آنچه از بخش شانزدهم صحيفهء يوشع دربارهء سقوط و ويرانى اريحا آمده است ، سازدارى و هم‌خوانى دارد . نيز او اين يافته‌ها را به حوالى سال 1400 پيش از ميلاد باز مىگرداند و سال

--> ( 1 ) . سفر اول پادشاهان ، 60 : 01 . ( 2 ) . پژوهشگران و مورخان دربارهء روزگار فرمانروايى سليمان چندين راى و رويكرد دارند : فضلو حورانى سال‌هاى 974 - 932 پيش از ميلاد را پيشنهاد كرده است و حسن ظاظا سال‌هاى 972 - 936 و اشمايكل سال‌هاى 970 - 932 و آلبرايت سال‌هاى 960 - 922 و . . . . ( 3 ) . بنگريد به : W . F . Albright , BASOR , 100 , 1945 , p . 16 - 22 ; I . Liver , IEJ , volIII ، 1953 ، P . 113 - 122 ; E . R . Thiele , JNES , vol . III ، 1944 ، P . 147 - 148 . ( 4 ) . سفر خروج ، 16 : 35 ، سفر تثنيه 2 : 7 ؛ سفر يوشع ، 5 : 6 . ( 5 ) . J . W . Jack , The Date of the Exodus , Edinburgh , 1925 ; J . Finegan , op - cit , p . 117 - 118 .